İnsan Organizmasındaki Yardımlaşma

ŞeFKaT

İnsan Organizmasındaki Yardımlaşma
M. REŞİD

Kâinattaki olayların ve eşyanın mahiyetini duyup kavrayabilen ve terkib gücünü kullanabilen insan, varacağı hedefi çok iyi tayin edebilir.

Eşya ve olayların akışına yön veren önemli kanunlardan biri fıtrata dercedilmiş teavün (yardımlaşma) düsturudur.

Biyolojinin ‘kommensalizm’ ismiyle bahsettiği şey iki canlının yalnız birisinin faydasına ortak yaşamasıdır. Faydalanan canlıya ‘kommensal’ denir. Midye kabuklarına tutunarak yaşayan bryzoa adlı küçük canlılar midye sayesinde yer değiştirebilir ve yine midyenin sağladığı su akıntısıyla gelen küçük organizmalarla beslenirler. Köpek balıklarına vantuzlarıyla tutunmuş küçük balıklar onunla beraber gezer ve yiyeceklerinden istifade ederler. Bunlar mahlûkattaki yardımlaşmayı anlatan ciltlerden sadece iki satırdır.

İnsan vücudunda dışarıdan gelen yabancı unsurlara saldıran antikor dediğimiz moleküler yapıda proteinler vardır. Yabancı maddeye (antijene) karşı olan, şayet hücre- sel bir organizma ise, saldırıp parçalama, toksik (zehirleyici) tesirini ortadan kaldırma, bir çoğunu birbirine bağlayıp yığınlaştırma gibi antikorun direkt tesirlerinden başka, daha önemli tesirler bu antikorların başka sistemlerle yardımlaşması sonucu doğar.

Kan sıvısı ve vücut sıvılarında bulunan dokuz tane enzimin oluşturduğu bir sistem ‘kompleman’ sistemidir. Normal durumda bu sistem aktif değildir. Fakat vücutta antikor-antijen reaksiyonları başlayınca savaş naralarını duyup imdada yetişen kuvvetler gibi ‘kompleman” sistemi aktifleşir. Bu sistemin ihtiva ettiği proteolitik (protein sindirici) enzimler bakterinin zarlarını parçalayarak vücuda yayılmasını önlerken bir grup enzim de bakterinin zarına yapışır ve onu vücudun yiyici hücreleri makrofaj ve nötrofiller tarafından yutulmasını kolaylaştırır. Böylelikle fagosite edilen (yutulan) bakterinin sayısı yüzlerce kat artabilir. Bu sistemin diğer bir grup enzimi de alarm vermekle vazifeli olup, nötrofıl ve makrofajiarda kimotaksis (kimyevi tesire doğru hareket) uyandırarak onları bakterilerin olduğu yere çekerler. Diğer bir kısım enzimde antijenik (yabancı) maddenin yüzey özelliğini değiştirir. Bunun neticesi bu maddeler birbirine yapışarak yığılma gösterir. Yabancı maddenin bulunduğu dokuda kanlanma ve pıhtılaşma yoluyla bu maddenin hareketini önleyen enzimler de mevcuttur. Adeta onu, olduğu dokuda hapseder.

Antikorlara yardım eden ikinci sistem “anafilaktik” sistemdir. Antikorların-bazıları vücutta mast hücreleri ve bozofiller gibi bazı hücrelere yapışık bulunurlar. Şayet böyle bir antikor bir antijen ile kapışırsa, yapışık bulunduğu hücre derhal şişer parçalanır ve önemli fonksiyonları olan bazı maddeleri çevreye yayar. Bunlarda bulunan lizozomal enzimler iltihap reaksiyonunu başlatıp yabancı maddeyi hapse- derken kimotaxis yapıcı faktörler nötrofıl ve makrofajları çağırırlar. Histamin ile çevre damarları genişletilir ve damar duvarı geçirgenliği arttırılır.

Antijenik ajanlara antikor müdahalesinden başka hücresel bir taarruz olan lenfosit saldırısını söyleyebiliriz. Lanfositler yabancı hücrenin duvarına yapışarak şişip büyürler sitotoksik (hücre zehirleyici) maddeler salarlar. Fakat bu direkt tesir diğer yardımcı eleman tesirleri yanında oldukça ehemmiyetsizdir. Vücuda her giren mikroba hususi lenfosit hücreleri hazırlanır. Vücut bunlarla müdahale eder. Yani, her düşmana özel karşı koyucu asker vardır ve o mikroba karşı hususi olarak hazırlanmıştır. Binlerce düşman türüne karşı ayrı ayrı hususi olarak yetiştirilmiş gene yüzlerce binlerce lenfosit vardır.

Dışarıdan gelen bir mikroba müdahale eden hususi lenfosit transfer faktör adında bir polypeptit salgılar. Bu onun imdat sinyalidir. Bu faktör vücudun çeşitli yerlerine dağılmış duyarlı olmayan lenfositlere de, bu mikroba karşı hususi bir duyarlılık kazandırır. Adeta onları bu mikroba karşı hususi olarak yetiştirir. Bu şekilde o mikroba has lenfositlerin sayısı aşırı derecede artar.

Has lenfositlerin çevreye yaydığı diğer bir mahsul makrofajlara kimotaksis tesir göstererek (onları imdada çağırarak) her lenfosit etrafında bin kadar makrofajın toplanmasına yol açarken diğer bir mahsul de onların dağılmasını önler. Mahsullerin bir diğeri de onların fagosite etme (yutma) güçlerini kamçılayarak aktivitelerini arttırır.

İç Sitemimizde irademizin dışında cereyan eden bu mükemmel yardımlaşmayı acaba kader birliği yaptığımız insanımızla da ayn i şekilde yaşatabiliyor muyuz? Öyle ki, kâinatın bu umumi prensibini, kâinat meyvesi insandan, kendi hemcins ve kardeşlerine karşı tatbik etmesini yüce Yaradan da istemektedir.
_________________
"Yâ Rabbî! Bizleri kıyamete kadar
Risale-i Nur kisvesinde hakaik-i imaniye
ve esrar-ı Kur'âniye ile kemâl-i ferah ve sevinçle meşgul eyle.
âmin. İnşaallah."