Sözlükte "önceden tesbit edilmiş zaman ve süre" anlamına gelen ecel,
terim olarak, insan hayatı ve diğer canlılar için belirlenmiş süreyi ve bu sürenin
sonunu yani ölüm anını ifade eder.
Her ferdin ve toplumun bir eceli vardır. Ecel tek olup Allah'ın kazâ ve
kaderiyledir. İnsanları dirilten, rızıklandıran ve öldüren Allah olduğundan,
eceli belirleyen de O'dur. "Aranızda ölümü takdir eden biziz..." (el-Vâkıa
56/60) âyeti bu hususu ortaya koymaktadır.
Kur'an âyetlerinden anlaşıldığına göre, ecel ne vaktinden önce gelebilir
ne de geciktirilebilir: "Her ümmetin bir eceli vardır. Ecelleri gelince ne bir an
geri kalırlar, ne de bir an ileri gidebilirler" (el-A‘râf 7/34; Yûnus 10/49), "Allah
eceli geldiğinde hiçbir kimse için erteleme yapmaz..." (Münâfikun 63/11).
Ecel hiçbir sebeple değişmez. Bazı ibadet ve güzel davranışların ömrü
artıracağına dair hadisler (bk. Süyûtî, el-Câmiu's-sag¢r, II, 44) insanları hayırlı
ve güzel işlere teşvik etmeyi amaçlayan hadisler olup, genellikle şu
anlamda yorumlanmışlardır:
1. Ömrün artmasından maksat, elem ve kederden uzak, huzur ve mutluluk
içinde, sağlıklı, güçlü ve kuvvetli yaşamaktır.
2. Yüce Allah bu gibi kimselerin iyilik yapacağını bildiği için ezelî planda
onların ömrünü buna göre fazla belirlemiştir.
Ehl-i sünnet bilginlerine göre, öldürülen şahıs da (maktul) bütün insanlar
gibi eceliyle ölmüştür. Çünkü ecel, hayatın tereddütsüz olarak son bulduğu
andır. Şayet maktul öldürülmemiş olsaydı, o anda tabii veya bir başka biçimde
ölecekti. Bu hususu belirleyen ilâhî iradedir. Şu halde katil o kişiyi öldürmekle
onun ecelini öne almış değildir. Katilin cezayı hak etmesinin sebebi de, Allah'ın
"...Kötülüklerin açığına da gizlisine de yaklaşmayın ve Allah'ın yasakladığı
cana haksız yere kıymayın. İşte bunlar Allah'ın size emrettikleridir. Umulur ki
düşünüp anlarsınız" (el-En‘âm 6/151) buyruğu ile yasakladığı bir şeyi işlemesi,
kul olarak kendine verilen gücü kullanma hususunda dinin haram kıldığı
bir davranışı isteme ve yapma yönünde seçimini yapmış olmasıdır. Onun
bu seçimi üzerine de sünnetullah diye ifade edilen tabiat kanunlarına göre
Allah, ölüm denen sonucu yaratmış olmaktadır. Allah'ın bu durumu ezelî ilmiyle
biliyor olması, kulun iradesinin elinden alınmış olması anlamına gelmez.